Jaskra dziecięca

Jaskra kojarzy się z chorobą osób starszych — i słusznie, bo u dorosłych występuje nieporównanie częściej. Istnieje jednak także jaskra dziecięca: rzadka, ale poważna choroba, która nierozpoznana może prowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku. Dobra wiadomość jest taka, że u niemowląt jaskra daje charakterystyczne objawy, które uważny rodzic może zauważyć — a wcześnie rozpoznana i leczona ma znacznie lepsze rokowanie. Wyjaśniamy, na co zwracać uwagę i jak wygląda diagnostyka oraz opieka nad dzieckiem z jaskrą.

Czym jest jaskra dziecięca?

Jaskra to grupa chorób, w których dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego — najczęściej w związku ze zbyt wysokim ciśnieniem wewnątrz gałki ocznej. W oku stale produkowana jest ciecz wodnista, która w prawidłowych warunkach odpływa specjalnym systemem drenującym. Jeśli ten system jest wrodzenie nieprawidłowo zbudowany lub uszkodzony, ciecz gromadzi się w oku, ciśnienie rośnie i stopniowo niszczy delikatne włókna nerwu wzrokowego. Uszkodzenie nerwu jest nieodwracalne — dlatego w jaskrze tak wiele zależy od czasu rozpoznania.

Wyróżnia się jaskrę pierwotną wrodzoną (wynikającą z wrodzonej wady budowy kąta przesączania; może ujawnić się zaraz po urodzeniu, w okresie niemowlęcym lub później) oraz jaskrę wtórną, towarzyszącą innym stanom — m.in. przebytej operacji zaćmy wrodzonej, urazom oka, przewlekłym zapaleniom błony naczyniowej, długotrwałemu leczeniu sterydami czy niektórym zespołom wad wrodzonych.

Objawy alarmowe — co powinno zaniepokoić rodzica?

U niemowląt i małych dzieci podwyższone ciśnienie w oku daje dość charakterystyczny zestaw objawów. Skonsultuj się z okulistą, jeśli zauważysz u dziecka:

• nadmierne łzawienie — oczy „stale w łzach" bez płaczu i bez infekcji,
• światłowstręt — dziecko wyraźnie unika światła, odwraca głowę, kuli się przy wyjściu na zewnątrz,
• zaciskanie i mrużenie powiek (często razem z dwoma powyższymi — to klasyczna triada objawów jaskry u niemowląt),
• powiększenie gałki ocznej — u niemowlęcia ściany oka są podatne i pod wpływem ciśnienia oko rośnie; „duże, piękne oczy" niemowlęcia, zwłaszcza gdy jedno jest wyraźnie większe od drugiego, mogą być objawem choroby, a nie urodą,
• zmętnienie lub zmatowienie rogówki — przednia, normalnie przezroczysta część oka staje się przymglona, szaroniebieska,
• u starszych dzieci: pogarszanie się widzenia, bóle oka lub głowy, szybko narastająca krótkowzroczność.

Żaden z tych objawów nie przesądza o rozpoznaniu — łzawienie bywa np. skutkiem niedrożności dróg łzowych — ale każdy wymaga wyjaśnienia przez okulistę. Im młodsze dziecko, tym pilniej.

Jak diagnozuje się jaskrę u dziecka?

Diagnostyka obejmuje przede wszystkim pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego oraz ocenę przedniego odcinka oka, wymiarów gałki i — co kluczowe — wyglądu tarczy nerwu wzrokowego na dnie oka. U współpracujących dzieci pomiar ciśnienia wykonuje się w gabinecie tonometrem przykładanym do oka po znieczuleniu kroplami lub tonometrem typu ICARE, który nie wymaga nawet znieczulenia. U starszych dzieci diagnostykę uzupełniają badania obrazowe nerwu wzrokowego (OCT) i badanie pola widzenia. U najmłodszych, niewspółpracujących niemowląt pełne badanie bywa przeprowadzane w znieczuleniu ogólnym w warunkach szpitalnych.

W naszym gabinecie wykonujemy pomiary ciśnienia wewnątrzgałkowego zarówno tonometrem ICARE, jak i tonometrem aplanacyjnym Goldmanna/Perkinsa, a lekarze zespołu mają wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu dzieci z jaskrą wyniesione z Kliniki Okulistyki Centrum Zdrowia Dziecka.

Jak leczy się jaskrę dziecięcą?

W jaskrze pierwotnej wrodzonej podstawowym leczeniem jest zabieg operacyjny poprawiający odpływ cieczy wodnistej z oka — leki w kroplach pełnią rolę pomocniczą, np. w oczekiwaniu na operację lub jako uzupełnienie po niej. W jaskrach wtórnych i u starszych dzieci postępowanie dobiera się indywidualnie: od kropli obniżających ciśnienie po różne techniki chirurgiczne. Leczenie operacyjne odbywa się w ośrodkach szpitalnych.

Bardzo ważne jest to, co dzieje się po ustabilizowaniu choroby: jaskra wymaga regularnych, dożywotnich kontroli — pomiarów ciśnienia, oceny nerwu wzrokowego, kontroli wady wzroku (dzieci po leczeniu jaskry często rozwijają krótkowzroczność i wymagają korekcji oraz — w razie potrzeby — leczenia niedowidzenia). W naszym gabinecie prowadzimy właśnie taką opiekę: wizyty kontrolne dzieci z jaskrą, kontrole pooperacyjne oraz szybkie wizyty wyłącznie w celu pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Rokowanie — czy dziecko z jaskrą będzie widzieć?

Rokowanie zależy przede wszystkim od momentu rozpoznania i skuteczności obniżenia ciśnienia. Zmiany już dokonane w nerwie wzrokowym są nieodwracalne, ale wcześnie wykryta i dobrze prowadzona jaskra pozwala zatrzymać postęp choroby i zachować użyteczne widzenie na całe życie. Właśnie dlatego czujność rodziców wobec objawów opisanych wyżej oraz sumienność w kontrolach mają tak duże znaczenie.

Najczęstsze pytania rodziców (FAQ)

Czy jaskra u dzieci występuje często?
Nie — to choroba rzadka, dotyczy mniej więcej jednego na 10 000 noworodków. Właśnie dlatego jej objawy bywają początkowo mylone z częstszymi problemami, np. niedrożnością dróg łzowych czy alergią.

Czy „duże oczy" u niemowlęcia to powód do niepokoju?
Zwykle nie — ale jeśli oczy wydają się nienaturalnie duże, powiększają się, jedno jest wyraźnie większe od drugiego albo towarzyszy temu łzawienie, światłowstręt czy przymglenie rogówki, konieczna jest konsultacja okulistyczna.

Czy badanie ciśnienia w oku boli?
Nie. Pomiar tonometrem ICARE trwa ułamek sekundy i nie wymaga znieczulenia; pomiar tonometrem aplanacyjnym wykonuje się po znieczuleniu oka kroplami. U najmłodszych, niewspółpracujących dzieci pełne badanie bywa wykonywane w znieczuleniu ogólnym w szpitalu.

Czy jaskrę dziecięcą można wyleczyć raz na zawsze?
Leczenie — najczęściej operacyjne — pozwala u większości dzieci opanować ciśnienie i zatrzymać chorobę, ale jaskra wymaga regularnych kontroli przez całe życie, aby w porę wychwycić ewentualny nawrót lub powikłania.

Zauważasz u dziecka łzawienie, światłowstręt lub niepokojący wygląd oczu? Nie zwlekaj z konsultacją — w jaskrze czas ma kluczowe znaczenie. Umów badanie okulistyczne dziecka online lub zadzwoń: 502 300 485 (codziennie 10–22).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.