Blog

Niemowlę zezuje — czy to normalne?

To zależy przede wszystkim od wieku dziecka i charakteru zezowania.

W pierwszych miesiącach życia układ wzrokowy dopiero dojrzewa, a mięśnie oczu uczą się współpracy. Okresowe, przemijające „uciekanie" oczu u niemowlęcia (do 4 miesiąca życia) może być zjawiskiem rozwojowym i zwykle ustępuje samoistnie.

Częstym powodem fałszywego alarmu jest też tzw. zez pozorny (pseudozez) — szeroka nasada nosa i fałdy skórne w kącikach oczu u niemowlęcia sprawiają wrażenie, że oczy „schodzą się" do środka, choć w rzeczywistości są ustawione prawidłowo. Pseudozez nie wymaga leczenia, ale odróżnić go od prawdziwego zeza może wyłącznie lekarz podczas badania.

Kiedy zgłosić się do okulisty:

• zez jest stały (oko ucieka cały czas, nie tylko chwilami) — niezależnie od wieku dziecka, także u noworodka,
• jakiekolwiek zezowanie utrzymuje się po 4 miesiącu życia,
• zez pojawia się nagle u dziecka, które wcześniej nie zezowało,
• zezowaniu towarzyszy przechylanie głowy, mrużenie jednego oka lub biały refleks w źrenicy na zdjęciach z lampą błyskową.
• W najbliższej rodzinie dziecka występują wrodzone wady wzroku, zez, niedowidzenie lub inne wrodzone choroby oczu, nawet jeśli u dziecka nie zauważamy niepokojących objawów.

Nagłe pojawienie się zeza — w każdym wieku — wymaga pilnej konsultacji okulistycznej, ponieważ w rzadkich przypadkach może być pierwszym objawem poważnej choroby oka lub układu nerwowego.

Rodzaje zeza

W zależności od kierunku odchylenia oka wyróżniamy zez zbieżny (oko ucieka w stronę nosa — najczęstszy u dzieci), rozbieżny (oko ucieka w stronę skroni) oraz rzadsze postacie pionowe (ku górze lub ku dołowi). Zez może być jawny (widoczny stale) lub ukryty (ujawnia się przy zmęczeniu, chorobie lub zasłonięciu jednego oka). Odchylenie może dotyczyć stale tego samego oka albo występować naprzemiennie.

Zez stosunkowo często ma charakter akomodacyjny i związany jest z niewykrytą wadą wzroku — najczęściej nadwzrocznością. Dziecko, wytężając wzrok, aby wyostrzyć obraz, mimowolnie ustawia oczy zbieżnie. To ważne rozpoznanie, bo w wielu takich przypadkach dobrze dobrane okulary w dużym stopniu lub całkowicie korygują ustawienie oczu.

Skąd się bierze zez?

Najczęstsze przyczyny to:

• wady refrakcji — przede wszystkim nadwzroczność, rzadziej astygmatyzm i różnowzroczność (różnica wady między oczami),
• predyspozycja rodzinna — jeśli zez lub duża wada wzroku występowały u rodziców lub rodzeństwa, ryzyko u dziecka jest wyższe i warto wykonać badanie profilaktyczne wcześniej,
• wcześniactwo i niska masa urodzeniowa,
• zaburzenia pracy mięśni gałkoruchowych lub ich unerwienia,
• choroby ośrodkowego układu nerwowego,
• rzadko — choroby samej gałki ocznej, dlatego każde badanie dziecka z zezem obejmuje również ocenę dna oka.

Dlaczego nie warto czekać, „aż samo przejdzie"?

Prawdziwy zez sam nie ustępuje. Im dłużej trwa, tym mocniej mózg utrwala nawyk tłumienia obrazu z zezującego oka — i tym trudniej odwrócić niedowidzenie. Leczenie amblyopii jest najskuteczniejsze u dzieci młodszych; z wiekiem szanse na pełną poprawę maleją. Wczesna diagnoza to również większa szansa na rozwinięcie prawidłowego widzenia obuocznego, które przydaje się przez całe życie — od sportu po wybór wielu zawodów.

Jak wygląda diagnostyka zeza w naszym gabinecie?

Badanie dziecka z podejrzeniem zeza jest bezbolesne i możliwe do przeprowadzenia w każdym wieku — również u niemowląt, które nie mówią i nie współpracują tak jak starsze dzieci. Obejmuje ono m.in. ocenę ustawienia i ruchomości oczu (testy naprzemiennego zasłaniania), ocenę ostrości wzroku metodami dostosowanymi do wieku, ocenę widzenia obuocznego, napięcia akomodacji, badanie refrakcji po podaniu kropli porażających akomodację oraz ocenę dna oka. Całość trwa około godziny — szczegółowy przebieg wizyty opisaliśmy w artykule Badanie okulistyczne dzieci.

Diagnostyką i leczeniem zeza u niemowląt i małych dzieci zajmuje się w Sokolich Oczach dr Piotr Polakowski, okulista strabolog z wieloletnim doświadczeniem klinicznym w Centrum Zdrowia Dziecka.

Jak leczy się zez u dzieci?

Plan leczenia zawsze dobierany jest indywidualnie i może obejmować:

• Korekcję okularową — podstawa leczenia, szczególnie skuteczna w zezie akomodacyjnym. Właściwie dobrane okulary dziecko powinno nosić stale.
• Leczenie niedowidzenia — najczęściej przez zasłanianie (okluzję) lepiej widzącego oka, co zmusza słabsze oko do pracy. O praktycznej stronie okluzji piszemy w artykule o niedowidzeniu.
• Ćwiczenia ortoptyczne — pomocne w wybranych postaciach zeza, zwłaszcza przy zaburzeniach widzenia obuocznego; nie zastępują jednak okularów ani leczenia okluzją.
• Leczenie operacyjne — korekcję ustawienia mięśni gałkoruchowych rozważa się, gdy zez utrzymuje się mimo pełnej korekcji okularowej i leczenia zachowawczego. O terminie i zakresie zabiegu decyduje strabolog na podstawie regularnych kontroli.

W naszym gabinecie prowadzimy diagnostykę i leczenie zachowawcze zeza; pacjentów wymagających operacji kierujemy do sprawdzonych ośrodków i prowadzimy opiekę przed- i pooperacyjną.

Najczęstsze pytania rodziców (FAQ)

Czy noworodek może zezować? Tak — w pierwszych miesiącach życia okresowe, chwilowe uciekanie oczu bywa etapem dojrzewania układu wzrokowego. Niepokoić powinien zez stały (o każdej porze i w każdym wieku) oraz jakiekolwiek zezowanie utrzymujące się po 4 miesiącu życia.

Czy zez może minąć sam? Zez pozorny (wynikający z budowy twarzy niemowlęcia) i przejściowe zezowanie w pierwszych miesiącach — tak. Prawdziwy zez — nie; wymaga leczenia, a zwlekanie zwiększa ryzyko trwałego niedowidzenia.

Od jakiego wieku można zbadać dziecko pod kątem zeza? W każdym wieku, również u kilkutygodniowego niemowlęcia (najlepiej jednak od 5 miesiąca życia, gdyż w tym wieku zdrowe dziecko potrafi już fiksować na przedmiotach i rozwija stabilne widzenie obuoczne). Metody badania dostosowujemy do wieku i współpracy dziecka.

Czy dziecko z zezem zawsze wymaga operacji? Nie. Znaczną część przypadków — zwłaszcza zez akomodacyjny — leczy się okularami i okluzją. Operację rozważa się dopiero wtedy, gdy leczenie zachowawcze nie wystarcza.

Niepokoi Cię ustawienie oczu Twojego dziecka? Nie odkładaj konsultacji — im wcześniej rozpoznamy zez, tym skuteczniejsze będzie leczenie. Umów badanie okulistyczne dziecka online lub zadzwoń: 502 300 485 (codziennie 10–22).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.